Romance de doña Blanca

ROMANCE DE DÑA BLANCA

Un  siñorito do Vierzo                                                                   

Que Fadrique se chamaba

Foi titulado marqués

O sétimo da sua Casa,

Cobiciábase de Branca

Noviña muller galana

Que casada  foi con Nuño

Capitán da sua mesnada.

Manda o Marqués ó marido

Pras suas terras zamoranas

A preparar pro sou Rey

que en grande Imperio reinaba

Novos decreutos cristianos
con  grandes guerras ganadas.

Ye tando fora o marido

Dormir ca sua doña Branca.

Xa vai Fadrique a modín

Onde Branca tiña a cámara

Veila o descuido durmindo

Ye vótase na sua cama

Ye eilí fartouselle ben

o vicio  que lle queimaba.

Logo tando no pé déla

A espada que desenvaina

Ye acenando pras suas tetas

Desta manera lle fala:

-O tou Siñor soyo e  quérote

O meu lado namorada

Si queres  ser miña amante

Seras rica ye estimada

Si non eu te mataría

Con esta aguzada espada.

-Non farei eso de gana

Pois como soyo casada

Pra nada quero a mía vida

En víndola  deshonrada

-Se non fais o que eu che digo

De ser miña namorada

Matarei o tou criado,

Metereilo na tua cama

Ye logo mátote a ti

Deixándote mal pagada

Ye direi por todo o Vierzo

Con quen  o Nuño engañabas.

Vindo  esto a probe Branca

Que tanta traición pensaba

Entregouse a don Fadrique

Por ser menos deshonrada

En cuanto o Marqués fixera

Aquelo que cobiciaba

Colle o camín de Madrid

Por non toparse de cara

Co sou vasallo don Nuño

Que de Zamora tornaba.

Baxa Nuño do cabalo

Ye a sua muller abrazaba

Mais Branca  entre choros cúntalle:

-¡Ay meu home queridiño !

Que teño perdida a  fama

Que pisadas de home alleo

Dixosaron a tua cama.

O malvado don Fadrique

Veu a noite a tua pousada.

Abrinlle como a Siñor

Ye deixoume disgraciada

Eu castigareime o corpo

Ye rezo por miña  i alma

Pra que nunca outra  casada

Volva a caier engañada.

Estas palabras dicindo

Vótalle mau a unha espada

Que muy tapada a traía

Debaxo da sua saya

Ye nos peitos se lla crava

Que de véla daba llástima

Eilí dispois no momento

Caieu morta doña Branca.

En víndola así o sou home

Amargamente choraba

Sacóulle chea de sangre

Aquela malina espada

Inda tíñala na mau

Cuando don Nuño xuraba

De matar a don Fadrique

Ye darlle lume a sua casa

Drento duna caxa negra

O corpo a enterrar levaba

Chorando polos sous ollos

Ye pola boca falaba:

-¡Ay vercianas ay vercianos!

Ter dó da miña disgracia

Que o porco de  don Fadrique

Fou fozar na miña Branca

Ye que  aquesta   gran deshonra

Fixo que ela se matara;
Temos que nós castigar

Tamaña afrenta villana.

Vindo aquesto  todo o  pueblo

 Os homes collen as armas

Ye vanse pra a Capital

Onde don Fadrique taba

Ye danlle golpe mortal

Ye queimanlle a sua casa

Ye os sous parientes na vida                                                   

Víronse por Villafranca.
.

Versión libre de Anónimo

Bernaldino y la mora

                                                                   Tanto claror fai a lúa

                                                                 Como o sol ó mediodía

                                                                 Cuando sai o Bernaldino

                                                                 camín do Campano iba..

                                                                 Atopa  unha   moza mora

                                                                    Na revolta da Pruïda

                                                                    Túvola por sete anos

                                                                    Bernaldino por amiga.

                                                                  Cumplidos os sete anos

                                                                   Bernaldino que sospira

                                                                  -¿Sospirache Bernaldino

                                                                  amigo que eu máis quería?

                                                                 ¿ O é que teis medo os moros

                                                                   O arímate    outra amiga?

                                                                -Que non teño medo os moros

                                                                    nin  arímame  outra amiga:

                                                                     que eu cristiano ye tu mora

                                                                        facemos muy mala vida;

                                                                 que igual ca xixa    nos venres

                                                                       na miña ley non cabías

                                                                      -Polo tou cariño amigo

                                                                    fareime cristiana  pía:

                                                                      si  quixeras por muller

                                                                      si non  de amiga taría.

                                                                      Anónimo Versión libre  

                                                                               

A FONTE DA XANA

A truita Blanca

A truita blanca.Fai muto muto tempo que cerca da Serra de Vilar vivía unha rapaza muy feitiña e que mantiña relacióis cun bardo fillo dun poderoso druida . Nun chegou a casar pois ó mozo colléronlo unhos crimináis e cimbráronlo desde O Teso da Morteira con tanta raza que chegou o corpo do bardo hasta a Poza da Pontiga, onde afondóu e quedóu morto naquelas frías augas.
Enteróuse a mociña e foi tanta a pena que lle entróu pola perda do seu home que volvéuse louca e nun facía outra cousa que chorar e chorar sin que naide podera darlle consuelo ni remedio pro sou dolo. Un día perdéuse polo monte sin deixar rastro e a xente pensou que a levaran os trasgos de Peliscos con eles.
Pouco despóis, fúi víndose na poza e polo riu de Teixeira cerca da Ponte do Pico do Lugar, unha truita toda de color blanco. Iba polo riu abaixo e algúis cuntan que a viran chegar hasta o arroyo de Balourio onde víronla facer un rodelo déses que póinse as mulleres na cabeza pra traer os caldeiros ca roupa lavada do riu. De primeiras facía raro as xentes ver una truita blanca, mais de tanto vela riu arriba e riu abaixo , que acabaron afacéndose a ela, e o pouco tempo xa nun les facía novedad ningúa.
Pasaron anos e anos e xa nin os mais vellos recordaban cuándo fora a primeira vez que viran a truita blanca que algúis creían que era unha Xana das augas da Serra.
Hasta que un día chegaron unhos homes militares muy brutos e sinvergüenzas. Cuando se diron conta de que había polo riu unha truita blanca foron por ela a pescala e ca intención de comela naquel mismo día na cea.
Armaron a nasa no ríu, cerca da Rigueira do Ucedo aquela misma mañá e pola tarde antes de facerse noite foron por ela. Eilí mismo fixeron lume aguzaron un pau de fresno , puxeron a truita na punta e comenzaron a asala. De repente escuitaron un berro como si fora a queixa de unha persona dolorida. Logo do susto primeiro, seguiron dando voltas a truita no lume mais ésta non parecía fritirse.
O militar mais animal, colleu a bayoneta e clavóulla cerca das agallas da truita por ver como taba por dentro. Taba cruda de todo, mais a truita dou un berro e un brinco e eilí mismo na terra do prado apareceu una moza muy feita toda vestida de blanco, cun rodelo todo de ouro no pelo, e que berroulle ó soldado:
-¡Mira que me fixeche animal!
Ó tempo que lle enseña un brazo todo roxo de sangre.
-¿Costábate tanto deixarme fresca no riu onde me atrapache?¿Cómo no pensache que eu eilí na auga taba cumplindo un traballo?
Colleu medo o soldado e disculpóuse pa que non o matara, como xa él taba rumiando que faría a moza.
-Non sabía que tuveras facendo cousa de importancia ¡ Perdona!
- Pois mira sí. -Respondeulle a rapaza- Si o meu home chega tando eu fora da auga, eu fago que te volvas pez perseguido por sempre por min.
Cuando sentiu esto, o militar agáchase os pés da rapaza, pídelle perdón, dícelle que lle pesa e que si soubera a cousa, a houbera deixado nas augas de onde a collera. Entonces a moza eilí mismo volveu a facerse truita blanca. Ó soldado colleu unha cazola con auga limpa, meteu dentro a truita e deixóula no riu xunto ó Muín de Santiago.

 A truita nadou riu arriba deixando un rastro de sangre hasta chegar outra vez a Poza da Pontiga, onde desde entonces víuse por muto tempo brincar a truita con unha seña roxa no lombo, xusto onde lle fixera o corte ca bayoneta o botarate do militar.

O Home Lobo

Fai muto tempo que vivía nunha aldea de Cervantes (Lugo) un home de mal carácter e que enfadábase por cualquera cousa . Ese home tiña un fillo o que lle guataban as festas e as mozas mais que era tamén un gran amante do traballo. Mais o padre non lle gustaba que o fillo si divertira, pois pensaba que as festas e as mozas cuando mutas debilitaban pro traballo duro diario.
 Un día o mozo quería ir a unha festa cuando o padre pensaba terlo conél pra facer unha queimada no monte. Discutiron hasta que o padre enfurruñado berróulle o fllo:
-¡Pois vai a festa si queres e como vas tras as mozas queira Dios que andes tras as lobas!
Esa misma noite o mozo despertóuse mutas veces e como non podía descansar vestíuse e saíu a eira. Sentía que unha forza desconocida o chamaba o monte. Unha vez eilí e sin saber o que facía o mozo revolcóuse na herba mollada polo rocíu da noite. Cuando quixo poñerse de pé viu con medo que namais podía andar a cuatro patas e deste xeito empezou a correr polo monte , aullando como un lobo e correndo detrás das lobas. Mais tarde no pueblo empezouse a falar muto da perda do mozo e tamén de un lobo rañoso que atacara a varios cabritos e matara algúis carneiros. O padre do mozo empezou a pensar no asunto, acordouse da maldición quelle votara e preguntouse si aquel lobo non sería o sou fillo que marchara de casa. O homo fui ver unha vella que dicían que era meiga e o contarlle a cousa e a discusión que tuveran entre eles, a meiga díxolle:
-¡Ay, home! que a maldición do padre é o pior que pode haber. ¡Un home non debe nunca maldicir a sua sangre! Inda hay unha saída mais non é nada fácil pois si non o fais a modo podes facer que morra o tou mozo...E tamén pode él matarte poiscomo fiera que é perdeu todo o sentido de home
-¿Que teño que facer entonces?-Preguntou o vello.
-Trata de facerlle algo de sangre, mais non muta pois o corte quedará pra cuando volva a ser home.
O padre doulle as gracias á meiga e marchou pensativo pra sua casa. E por fin decidiuse pois prefería morir que ver o sou fillo perdido desa manera Colleu a noite unha navalla afilada e saíu en busca do home-lobo Era mediada a noite cuando o home sentiu un lixeiro tremble de follas como si houbera algún correndo cerca. Entonces escoitou un pequeño balido . Despois sentiu o romperse os osos dunha ovella e viulo. Era un gran lobo comendo a desgraciada ovella. Inda era unha sorte que o lobo non tuvera cara pra él e sin que aquél o vira agarrou a navalla de monta e foise acercando a modín como si tuvera medio de cortarlle a carne máis da conta . Acertou a rozarlle ca arma o lombo do lobo que volveuse cara a él enseñando os dentes . O home tirouse o lobo abrazandolle o pescozo e gritándolle:
-¡Meu fillo, meu fillo!
 E perdonoulle e volveron pra casa xuntos. Logo de alguis años o mozo casouse e tuveron dous fillos que no vrau divirtíanse anadando no ríu Navia e facéndolle coscas no lombo onde o corte a padre.

ENTROIDO

No martes daquel Entroido
disfracéime de gitana
entrei na aira do baile
ye co meu mozo eu bailaba
- Gitana, miña gitana
dime por Dios a verdad
bótame a min a  ventura
o que eu teño que esperar
-Tu bon galán sí que o eres
ye con meco falas ben
mais teis un defeuto grande
que eres falso no querer:
teis comprometidas duas
as duas comprometidas
unha rubia outra morena
ambas duas ben feitiñas
Ca rubia nunca te cases
que che fara un desgraciado
casa millor ca morena
ye serás afortunado
-Eu casaréime ca rubia
inda que sea desgraciado
ye non irei ca morena
inda sendo afortunado
- Déixote rapaz , xa marcho
miña familia me espera
si queres saber quén soio
era a túa moza a morena

Tiolindo de Angustias (en la foto es el del bombo)

Por "villar":

Tiolindo de Angustias
Tiolindo era un home pequeno
puco mais grande ca sua hirmá
Angustias. Sempre viviron xuntos os dous hasta que xuntos foron pa
residencia en Ponferrada.
Era un home muy
cariñoso, falantego e trapalleiro cos guajes
do pueblo que todos os seraos ye enchiamo-la cociña baixa de
xente o-redor do lume onde sempre había un pucheiro ye un
pote
arimados os tanucos pa que tuvera o caldo quente .
O redor do lume sempre nos
cuntaba cuentos ye historias como a dos
moros que vos cuntein u outru dia
Este home menudo, sempre
presumiu de home listo, ye os sous
conocementos sempre os basaba n-hun libro vello que el lle chamaba
“o meu geugrafia”.
 Casi todas as conversaciois con
él
acababan con esta frase:
“Eso ya o liin eu no
meu geugrafia”.
Era un bon entendedor de gado
ye de costumbres da nosa terra; era
tamén segun dicía él, o mellor pastor
do pueblo;
como él dicia :
“As miñas
vacas vranean por onde mais e mellor
comen”
Un-ha vez comprou un-ha vaca
que lle chamaba “Romera” e
taba tan orgulloso de que si -la, n-hun era muy boa, pa él era a mellor
res do pueblo.
Un día preguntoulle
Liudino:

- ¿ Tiolindo, que tal a Romera?,-
El todo presumido, contestoulle.

-¡ A Romera! Ben, eche dura, como un pedernal, come, como
un-ha
caballeria e tira, como un cameón. ¿ Que mais se
lle pode
pidir a un-ha res do pais?-
Como dixen antes, Tiolindo
presumía de ser un dos homes mais
listos do lugar. Acórdome un-ha vez que taban teimeando na
cantina de Alfredo algúa cousa que pouco sabían
todos
eles, ye en certo arranque de orgullo, Tiolindo dixo:
- Euuuuu sun piquininnnn, pero
lisssstooooo . Xaaaaaa dicía
Pepin Da Cancela (un home de Canteixeira) que euu tiña
palabras
de abogadooo. ohoo
Un cariñoso recuerdo
a, Tiolindo, Tiolindin, Tiolindo de
Angustias, porque de todas estas maneras se lle chamaba a este
encantador vicín do noso pueblo
Un
saludo………… "villar"