A cova da Mora

O HOME EGOISTA

Todas as tardes, o saír da escola, os ninos IBAN pasa-lo  tempo nunha campa con horto o pé dunha casa muy grande onde vivía un hometón solo.Era grandón  ye muy  desaborido que sempre parecía tar de mala ostia ye que por aquel tempo marchara fora. 

A campa era ampla ye chea de herba verde onde medraban as papoulas  na primavera. Tamén tiña  mutos  frutáis no horto que no outono taban cargados de frutos do país . .

Os paxaros pousábanse nas ramas dos caroceiros  ye  cantaban tan ben  que os ninos parábanse nos sous rebincos pra escutialos.

- ¡Qué ben tamos eiquí! – falaban entre eles..

Un día o home  volveu. El fora ver  o sou amigo, o Ogro do Corno Maldito , ye parara con él por sete anos. Pasado este tempo, ya  dixera todo o que tiña que dicir, pois a súa conversa era limitada, ye decidiu volver pra súa casa. Cuando chegou, viu os  ninos rebincando  na campa.

- ¿Qué táis facendo eiquí? – Berroulles co sou vozarrón ronco. Ye os ninos escaparon a todo correr.

"A miña campa é a miña campa", dixo o hometón. “Tedes anos pra entender as cousas ye eu non quero que naide pise  eiquí drento.”

Ye  fixo  unha parede alta todo  orredor e puxo  unha placa:

Ningunha entrada.
Os que entren  irán o presidio
Ye é que o  home sobráballe  egoísmo

Os ninos pobres non tiñan  ya  lugar pra recrearse.

Tentaron de divertirse no camín pero taba tan cheo de pedras que non podían correr sin cayer mutas veces.. Ye andaban o pé da parede dicíndose :


- Que ben o pasabamos  eilí -

Despois chegou a primavera ye todo o país taba cheo de flores ye paxaros. Sólo  na campa do home Egoísta índa non pasara o  inverno.

Os paxaros non  cantaban  nela porque non había ninos escutiando ye os caxigos íbanse secando. En cuanto brotaba unha flor na campa ye vía a placa  volvía a enterrarse  entre a neve ye a xeada.



"A Primavera ya non brota máis nesta campa", berraban. "Poderemos vivir eiqui todo o ano"

A neve cubriu o prado  dun manto blanco ye os frutáis pintáronse de plata. Dixeron que iban invitar o Vento do Norte  ye  o Vento acetou. Chegou  ye taba xiulando  todo o día ye tirou as tapas da chemineia da casa.

"Este é un lugar maravilloso", dixo. "Temos que invitar tamén o Granizo"

Despois veu o granizo. Todo o día, durante tres horas dedicabase a tocar o tambor enriba do lousado da  casa  hasta  que rompeu as mairandes lousas, ye logo empezou a andar por  toda a campa correndo todo ó que podía. O sou alexo ó punto de namais  sair taba xeado.

"Eu non podo entender como  a primavera é tan tardía este ano", dixo o home Egoísta, o asomarse a ventá   ye ver o sou horto  xeado  ye ya queimado. -¡ Espero que  veña pronto o cambio de tempo!

Mais nunca chegou a primavera nin o vrau tampouco. O outono dou frutos dourados pra todos os Hortos , mais o do Home Egoista  non dou  ningún.



Así, foi sempre na casa de inverno do home grandón .O Vento do Norte, cheo de  neve  bailaba entre os frutáis.

-Podera ser que non chegue a Primavera porque eu soy demasiado egoista- díxose o Home.l

Unha mañá, o Home  taba deitado  na súa cama, cuando sentíu  un canto que soaba  tan melodioso  que pensou que sería o rei dos músicos que por eili pasaban. Mais solo fora unha pardala o pé da  súa ventá, pero foi así por muto tempo, hasta que  pouquin a pouco o Granizo parou de bailar ye o Vento do Norte parou de xiular ye un delicado olor entrou polas ventás abertas da casa

.

"Por fin vexo  que a Primavera chegou", dixo o home saindo da cama ye mirando pra fora. Ye o que viu era unha maravilla.

 Por un furaco aberto na parede os ninos entraran no Horto, ye taban sentados nas brancas dos frutáis cada un deles con un nino. Ye os frutáis taban tan contentos  de telos de volta , que foron poñéndose cheos de  flores .

Os paxaros voaban ye conversaban con ganas  por todos os rincois do horto. 

Solo nunha  esquina índa era inverno. Era o sitio  máis apartado do horto ye eilí taba un nino moi novo. Tan pequeno que  non podía chegar as ramas máis baxas do caroceiro, ye púxose a chorar  amargamente. O pobre caroceiro taba índa cuberto de neve ye de xeo, ye o Vento do  Norte soplaba ye xiulaba por entre as súas ramas.

- Sube ninín! - Dixo o caroceiro , ye ofreceulle   as súas ramas tan baixo como pudo, mais  o rapaz era muy  pequeno. O corazón do home  ablandouse o ver este  espectáculo.

- ¡Como teño sido egoísta !", dixo. "Ahora  podo entender por qué a primavera non viña  por eiquí. Vou poñer o pobre enriba do caroceiro ye desfacela parede

Pra que o meu horto volva a ser o sitio de recreo dos ninos pra sempre máis.

O home taba ben  arrepentido do que fixera.

Ye saíu fora ó horto mas os ninos escaparon correndo,  ye no horto volveo a ser Inverno.

Solo quedou o pequeno que choraba o pé do caroceiro. O home volveu a poñelo enriba ye no momento volveu a florecer  ye a encherse de paxaros cantando.

Entonces o neno abrazouse o home ye doulle un bico na cara.

Cuando os outros  ninos viron que o home ya non era malo volveron a entrar ye   a primavera volveu correndo con eles.

"De ahora en adiante, este é o voso horto, queridos fillos", dixo o home, ye con un mazo tirou toda a parede. Ye cuando a xente volvía do traballo pra casa atopoaron o home que taba divirtíndose cos ninos no horto que poñerase máis lozano como nunca antes o viran.

Cuando chegou  o tempo de volver pra suas casas o home preguntoulles :

"¿Pero onde tá o voso  pequeno compañeiro, o nino que  eu ó subira ó caroceiro ? -

O home  quería máis a éste, desde que o bicara.

- Desapareceu ye non sabemos donde tá-
-
"Teis  que dicirlle que veña  mañá, sin falta", dixo o home.

Mais  os ninos dixeron que non  sabían onde vivía ye que  nunca antes o viran. O Home quedou muy  triste.

Todas as tardes, cuando era o recreo  na escuela, os ninos íban pasalo co home.. Pero o rapaz, a quen máis  quería , non fui visto de novo. O home  era muy bueno  con todolos  ninos, mais perdeu o sou primeiro amigo ye mutas veces falaba dél.

- Como quixera  velo! – Taba sempre dicindo.

Os anos pasaron ye o home tábase quedando  cada vez máis vello ye flacallo. Non podía tomar parte nos recreos ye quedábase  sentado nun escano mirando pro horto.

"Teño mutas flores bonitas", dixo "mais  os ninos son as que  máis"

 Unha mañá de inverno, él mirou pola ventá mentras se vistía. El ya non odiaba o inverno, sabendo que a primavera tá sólo durmindo  ye volvería  despertarse no tempo das flores.

De repente restregóuse os ollos ye mirou sin crer o que vira... ye mirou outra vez. Era unha visión verdadeira . Na esquina máis apartada  do horto  había un caroceiro  todo florecido.  O pé dél taba o nino que  que tanto quería.

O home  baxou correndo as escaleiras con grande alegría ye entrou no horto . Correu precipitadamente pola herba ye chegou donde o nino. Cuando taba con él, a súa cara púxose roxa  de rabia ye dixo:

- ¿Quen tuvo o atrevemento de mancarte desta manera? – Berrou o Home.

-         

-          Tiña o pequeno  furadas as   palmas das súas maus con dos grandes clavos ye  tamén nos peis .

-         

-         " Dime quen cho fixo pra que poda matalo ca miña escopeta".

"Non ó ", respondeu o nino" xa que estas son as marcas  do amor"

- ¿Quen eres logo? - Dixo o home , ye un extraño medo apoderouse dél, facéndoo cayer de rodillas  diantre do pequeno.

E o neno sonriu o Home ye díxolle:

-         

-          :

"Unha vez que me deixou entrar  no sou horto , ahora veña conmigo ó meu horto que é  o paraíso"

E cuando os outros ninos chegaron naquela tarde, atoparon o Home  morto o pé do caroceiro , debaxo dun cobertor de flores blancas.

(traducción adaptada del cuento de Navidad de Oscar Wilde: El Gigante egoista)

Escuchar

Leer fonéticamente

 

O edén do Walí

Fai mutos anos, cuando Almanzor conquistou as terras astur-leonesas, gobernaba na maragatería un Walí que tiña muto poder ye riquezas.

Nas súas correrías pola comarca chegou o pueblo de Turienzo ye gustándolle o sitio fixo dél unha segunda residencia pro sou deleite ye descanso.

Como él era de Granada quixo convertir este pueblo en outro Generalife, ye mandou facer unha explanada ye construir nela fontes arabescas ye plantar palmeiras, moureiras ye todo tipo de frutáis , todo regado polas augas do riu
Turienzo.

Paraba no Torreón dos Osorio ye dende eilí impoñía os somozanos ( Turienzo tá na comarca maragata da Somoza) os sous rezos ye cantos ye a poligamia mahometana.

Os homes non lles gustaban esas cousas nin tar debaixo do extranxeiro Walí , ye fuxiron cos sous gados ye facendas pros montes de máis o Norte onde inda non chegaran os moros, ye pararon  nas ribeiras altas do riu
Burbia onde asentáronse facendo aldeas. Ye eilí refixeron a vida.


Entremedias  en Turienzo  o walí taba muy contento co sou edén ye pensando que un paraíso sin huríes non tiña gracia pra Alá (nin pra él) mandou a parte dos sous guerreiros ir buscar rapazas cristianas por todo lo territorio escollendo as máis feitiñas ye inxeniosas

Foron pois  unha partida de moros buscalas chegando hasta o Cantábrico. Eili, na terra dos pasiegos quedaron prendados das mozas pastoras que lles pareceron non ter igual.


Así logo  escolleron un par de docenas de mozas ye escaparon con elas dando a volta pra Turienzo. Ye cruzando valles ye montes chegaron os Ancares . Ye pararon nun sitio entre dous ríus que lles pareceu endoado pra descansar algúis días.



Non pasaran inda dous cuando viron vir un pescador da Villa que lles dixo que os moros quedaran desfeitos en Clavijo ye que o walí de Turienzo morrera na batalla

O sentir esto pensaron os guerreiros que ya non tiña sentido levar as mozas máis aló ye as deixaron no que despoís chamouse a Somoza Berciana.

Ye daquelas mociñas primeiras vein as vilaregas de hoy en día.

A raposa ye a culebra

Cuntan que un paisanín  de Vilar, un día de primavera   cuando iba pras terras  de patacas de Lentelláis  co carro cheo de abono po lo  Pousadoiro , viu unha culebra  que quería sair do furaco  entre duas penas onde se metera pra pasar a estación fría,   ye non podía sair porque habíase engordado  muto no sono do inverno.

Dóulle pena da culebra ye collendo unha forquita  do carro ,meteu o mango polo furaco ye  pudo levantar algo a pena de por riba  A culebra saíu libre.

Iba o home a sacala forquita  cuando a culebra poinse cara él ye dícelle que, como ten fame atrasada, vai  matalo co sou veleno  ye comelo eilí mismo. Porque é verdai –dixo-  que  neste mundo págase mal por ben  ye o revés. Logo é de razón  comerte pra mata-la fame.

Ye senón vamos preguntrar os tres primeiros que atopemos  a ver si é de  razón que te coma. “Si dous deles tan a favor  cómote  ye si non poderás irte libre.

Pasou primeiro un xabarín  que doulle a razón a culebra. O mismo fixo un lobo que pasou o segundo dicindo que non podía irse contra o destino ye na terra de lobos había que aullar como todos. 

Ya tiña o home a condena segura pero ascasí  pidiulle a culebra que preguntara tamén o terceiro que resultou ser unha  raposa.

Púxose a pensar  a raposa ye dixo que pra facer ben as cousas había que empezar po lo pincipio ye revivir os feitos. 

Tuvo conforme a culebra ye volveu a meterse no furaco pra que a raposa  podera dar  a súa opinión con fundamento. Mais o home aproveitou pra quitala forquita  ye, o xuntarse as duas penas outra vez, quedou a culebra layando drento, onde en pouco tempo  morreu de fame.

Doulle as gracias o home a  raposa ye  dícelle que lle pidira algúa cousa que lla daría con gusto en pago do gran  favor  que lle fixera.

A raposa responde que muto lle gustaría  cear unha pita ca súa polada

Acetou o  home  ye dixo que iba o  sou corral  po-los polos ye a pita  ye que esperase un pouquín de nada  que pronto volvería.

Deilí a pouco volve o home con un cesto tapado con  herba da corte ye  dícelle a raposa : Tu baxa o prado xunto o riu  que   que eu  vou tirando os polos ye tamén  a pita.

Váise a raposa relamíndose  ye cuando chega o prado ,  o home destapa o cesto ye salta un lebrel  que , o ver a raposa , saíu disparado tras ela, que mentras  escapaba  iba dicindo:

Arriba patas

Arriba zancas

Que neste mundo

Todo son trampas.

(versión personal de un cuento ancarés recogido por  AQUILINO PONCELAS )

Coller un Enxame-

ROMANCE DEL NIÑO Y EL MILITAR

                                         Sentido cantar en castellano a  JESUSA PONCELAS  (adaptación in memoriam)

Poñan atención señores   o que lles veño a cuntar


O caso que lle pasara   a un cumplido militar



N’unha estación de Alicante   un tren colle un militar

En un coche de segunda   ye que pra sua casa vai.

Cuando vai querer sentarse   quédache o mozo mirando

Pra unha señora muy guapa   que levaba un nino  en brazos



A señora lle pregunta   -¿ vai para casa de permiso?

Ye o militar lle responde   -Non señora vou cumplido

A señora lle pregunta   -¿de ónde será o militar?

-Soio de Almaden da Mancha   provincia Ciudad Real

Ye miñas señas son éstas:    chámome José Jiménez

Vivo na calle Mayor   número cuarenta e nove



A señora lle pregunta   ye lle dice estas palabras

-¿Me quer aguantar o nino   mentras baxo a beber auga?

Pásanse cuatro estacióis   ye a señora non volveu

Ye o militar c’aquel nino.   -Ahora eu que vou facer

Quédase mirando o nino   ye díce  -non volve a madre.



Viu que na sua mau direita   leva colgada unha chave

Cóllelle a chave o nino   colle e ábrelle a maleta

Ye dentro de alguis papeis    encontra dez mil pesetas

Ye nos papeis que decía:   É pra crianza do nino

Si non lle chegan os cuartos   publiqueno no diario



O chegando na estación   donde todos o esperaban

O verlo con aquel nino    a madre lle preguntaba

Ye a  novia foi saludalo    falámdolle  estas palabras

-Este nino de quén é   tu me teis ben engañada


Desde a estación hasta o pueblo   cúntalles o que pasaba

Cómo lle deran o nino   ye as perras que lle deixara

Preparan pra a sua boda   Ye muy pronto se casaron

Ye colleron aquel nino   Ye a biberón o criaron

O cumplir os 15 anos   méteno nun buen taller

Pra  que aprendera un oficio   que eran os deseos dél



Cuando o rapaz tuvo oficio   quixo irse a Barcelona

Ye colocouse de chófer   con unha noble señora



Ya levaba varios meses   sirvindo naquella casa

Dábanlle mutos regalos   Polo ben que se portaba.



Un día aquela señora   O reclama o sou despacho

-Escutia que vou falarte   Escutia cómo te falo

Si tu te casas conmigo   Como hoy non teño mais nadie

Todo este meu capital   Será tou ye pra os tous padres.



A señora lle pregunta   Co mairande sentimento

- ¿ non ten usté padre e madre?  Eu guardarei o secreto.

-Si señora teño padres   Mais muy buenos non serán

Que cuando eu era un ninín   Me deron a un militar



-Fillo do meu corazón   Non o fixe a mala fé

Fixelo por lles salvar   A honra da mia familia

Pero vasme perdonar   Perdona querido fillo

Que non fun tan mala madre   Que por eso deixei perras

pra que te criaran ben.   Ye a os que tan ben te criaron

Quero pedirlles perdón   Ye tamén agradecerlles

Este tan grande favor

Homes mulleres ye ninos   Xentes que esta historia oís

Si entendéis o que vos digo   Non o deixéis de decir.

ROMANCE DEL MAESTRE DE SANTIAGO

Romance del  del Maestre de Santiago

Por Antolina

                                                                       


Dia de todos os Reis


Primeira festa do ano

Todas damas e doncellas

O Rei pídenlle o aguinaldo

A non ser doña María

Que as portas quedou do atrio


- ¿Qué pides doña María

Que pides por aguinaldo?



-O que eu pídoche meu Rei

Que me has de dar de aguinaldo:

Pídoche unha cabeza

A do maestro Santiago.



As cabezas de homes buenos

Non se dan por aguinaldo

-¡correi correi meus criados

Correndo vais degollarlo!



Matáronlo ye a cabeza

A María lla cimbraron



María c’aquela rabia

Tiróula os perros de amo

Os perros anque eran perros

Levaronla pro sagrado

Cas patas fixeron tumba

Ye co fucín a enterraron