O edén do Walí

Fai mutos anos, cuando Almanzor conquistou as terras astur-leonesas, gobernaba na maragatería un Walí que tiña muto poder ye riquezas.

Nas súas correrías pola comarca chegou o pueblo de Turienzo ye gustándolle o sitio fixo dél unha segunda residencia pro sou deleite ye descanso.

Como él era de Granada quixo convertir este pueblo en outro Generalife, ye mandou facer unha explanada ye construir nela fontes arabescas ye plantar palmeiras, moureiras ye todo tipo de frutáis , todo regado polas augas do riu
Turienzo.

Paraba no Torreón dos Osorio ye dende eilí impoñía os somozanos ( Turienzo tá na comarca maragata da Somoza) os sous rezos ye cantos ye a poligamia mahometana.

Os homes non lles gustaban esas cousas nin tar debaixo do extranxeiro Walí , ye fuxiron cos sous gados ye facendas pros montes de máis o Norte onde inda non chegaran os moros, ye pararon  nas ribeiras altas do riu
Burbia onde asentáronse facendo aldeas. Ye eilí refixeron a vida.


Entremedias  en Turienzo  o walí taba muy contento co sou edén ye pensando que un paraíso sin huríes non tiña gracia pra Alá (nin pra él) mandou a parte dos sous guerreiros ir buscar rapazas cristianas por todo lo territorio escollendo as máis feitiñas ye inxeniosas

Foron pois  unha partida de moros buscalas chegando hasta o Cantábrico. Eili, na terra dos pasiegos quedaron prendados das mozas pastoras que lles pareceron non ter igual.


Así logo  escolleron un par de docenas de mozas ye escaparon con elas dando a volta pra Turienzo. Ye cruzando valles ye montes chegaron os Ancares . Ye pararon nun sitio entre dous ríus que lles pareceu endoado pra descansar algúis días.



Non pasaran inda dous cuando viron vir un pescador da Villa que lles dixo que os moros quedaran desfeitos en Clavijo ye que o walí de Turienzo morrera na batalla

O sentir esto pensaron os guerreiros que ya non tiña sentido levar as mozas máis aló ye as deixaron no que despoís chamouse a Somoza Berciana.

Ye daquelas mociñas primeiras vein as vilaregas de hoy en día.

A raposa ye a culebra

Cuntan que un paisanín  de Vilar, un día de primavera   cuando iba pras terras  de patacas de Lentelláis  co carro cheo de abono po lo  Pousadoiro , viu unha culebra  que quería sair do furaco  entre duas penas onde se metera pra pasar a estación fría,   ye non podía sair porque habíase engordado  muto no sono do inverno.

Dóulle pena da culebra ye collendo unha forquita  do carro ,meteu o mango polo furaco ye  pudo levantar algo a pena de por riba  A culebra saíu libre.

Iba o home a sacala forquita  cuando a culebra poinse cara él ye dícelle que, como ten fame atrasada, vai  matalo co sou veleno  ye comelo eilí mismo. Porque é verdai –dixo-  que  neste mundo págase mal por ben  ye o revés. Logo é de razón  comerte pra mata-la fame.

Ye senón vamos preguntrar os tres primeiros que atopemos  a ver si é de  razón que te coma. “Si dous deles tan a favor  cómote  ye si non poderás irte libre.

Pasou primeiro un xabarín  que doulle a razón a culebra. O mismo fixo un lobo que pasou o segundo dicindo que non podía irse contra o destino ye na terra de lobos había que aullar como todos. 

Ya tiña o home a condena segura pero ascasí  pidiulle a culebra que preguntara tamén o terceiro que resultou ser unha  raposa.

Púxose a pensar  a raposa ye dixo que pra facer ben as cousas había que empezar po lo pincipio ye revivir os feitos. 

Tuvo conforme a culebra ye volveu a meterse no furaco pra que a raposa  podera dar  a súa opinión con fundamento. Mais o home aproveitou pra quitala forquita  ye, o xuntarse as duas penas outra vez, quedou a culebra layando drento, onde en pouco tempo  morreu de fame.

Doulle as gracias o home a  raposa ye  dícelle que lle pidira algúa cousa que lla daría con gusto en pago do gran  favor  que lle fixera.

A raposa responde que muto lle gustaría  cear unha pita ca súa polada

Acetou o  home  ye dixo que iba o  sou corral  po-los polos ye a pita  ye que esperase un pouquín de nada  que pronto volvería.

Deilí a pouco volve o home con un cesto tapado con  herba da corte ye  dícelle a raposa : Tu baxa o prado xunto o riu  que   que eu  vou tirando os polos ye tamén  a pita.

Váise a raposa relamíndose  ye cuando chega o prado ,  o home destapa o cesto ye salta un lebrel  que , o ver a raposa , saíu disparado tras ela, que mentras  escapaba  iba dicindo:

Arriba patas

Arriba zancas

Que neste mundo

Todo son trampas.

(versión personal de un cuento ancarés recogido por  AQUILINO PONCELAS )

Coller un Enxame-

ROMANCE DEL NIÑO Y EL MILITAR

                                         Sentido cantar en castellano a  JESUSA PONCELAS  (adaptación in memoriam)

Poñan atención señores   o que lles veño a cuntar


O caso que lle pasara   a un cumplido militar



N’unha estación de Alicante   un tren colle un militar

En un coche de segunda   ye que pra sua casa vai.

Cuando vai querer sentarse   quédache o mozo mirando

Pra unha señora muy guapa   que levaba un nino  en brazos



A señora lle pregunta   -¿ vai para casa de permiso?

Ye o militar lle responde   -Non señora vou cumplido

A señora lle pregunta   -¿de ónde será o militar?

-Soio de Almaden da Mancha   provincia Ciudad Real

Ye miñas señas son éstas:    chámome José Jiménez

Vivo na calle Mayor   número cuarenta e nove



A señora lle pregunta   ye lle dice estas palabras

-¿Me quer aguantar o nino   mentras baxo a beber auga?

Pásanse cuatro estacióis   ye a señora non volveu

Ye o militar c’aquel nino.   -Ahora eu que vou facer

Quédase mirando o nino   ye díce  -non volve a madre.



Viu que na sua mau direita   leva colgada unha chave

Cóllelle a chave o nino   colle e ábrelle a maleta

Ye dentro de alguis papeis    encontra dez mil pesetas

Ye nos papeis que decía:   É pra crianza do nino

Si non lle chegan os cuartos   publiqueno no diario



O chegando na estación   donde todos o esperaban

O verlo con aquel nino    a madre lle preguntaba

Ye a  novia foi saludalo    falámdolle  estas palabras

-Este nino de quén é   tu me teis ben engañada


Desde a estación hasta o pueblo   cúntalles o que pasaba

Cómo lle deran o nino   ye as perras que lle deixara

Preparan pra a sua boda   Ye muy pronto se casaron

Ye colleron aquel nino   Ye a biberón o criaron

O cumplir os 15 anos   méteno nun buen taller

Pra  que aprendera un oficio   que eran os deseos dél



Cuando o rapaz tuvo oficio   quixo irse a Barcelona

Ye colocouse de chófer   con unha noble señora



Ya levaba varios meses   sirvindo naquella casa

Dábanlle mutos regalos   Polo ben que se portaba.



Un día aquela señora   O reclama o sou despacho

-Escutia que vou falarte   Escutia cómo te falo

Si tu te casas conmigo   Como hoy non teño mais nadie

Todo este meu capital   Será tou ye pra os tous padres.



A señora lle pregunta   Co mairande sentimento

- ¿ non ten usté padre e madre?  Eu guardarei o secreto.

-Si señora teño padres   Mais muy buenos non serán

Que cuando eu era un ninín   Me deron a un militar



-Fillo do meu corazón   Non o fixe a mala fé

Fixelo por lles salvar   A honra da mia familia

Pero vasme perdonar   Perdona querido fillo

Que non fun tan mala madre   Que por eso deixei perras

pra que te criaran ben.   Ye a os que tan ben te criaron

Quero pedirlles perdón   Ye tamén agradecerlles

Este tan grande favor

Homes mulleres ye ninos   Xentes que esta historia oís

Si entendéis o que vos digo   Non o deixéis de decir.

ROMANCE DEL MAESTRE DE SANTIAGO

Romance del  del Maestre de Santiago

Por Antolina

                                                                       


Dia de todos os Reis


Primeira festa do ano

Todas damas e doncellas

O Rei pídenlle o aguinaldo

A non ser doña María

Que as portas quedou do atrio


- ¿Qué pides doña María

Que pides por aguinaldo?



-O que eu pídoche meu Rei

Que me has de dar de aguinaldo:

Pídoche unha cabeza

A do maestro Santiago.



As cabezas de homes buenos

Non se dan por aguinaldo

-¡correi correi meus criados

Correndo vais degollarlo!



Matáronlo ye a cabeza

A María lla cimbraron



María c’aquela rabia

Tiróula os perros de amo

Os perros anque eran perros

Levaronla pro sagrado

Cas patas fixeron tumba

Ye co fucín a enterraron

Romance de Don Bernardo (Por Magín)

-Mátala Bernardo, mata a tua María


que con un galán, vina o outro día



Eso non cho creio, nin pódolo crer

que eso non o fai a miña muller



-Eso sí que o creies, que pódeslo crer

que eso sí que o fai a tua muller

pois co sou galán eu volvina a ver



-Súbete María, súbete o Castillo

mentras eu aguzo meu novo cuchillo



Mama nino mama, non deixes nin gota

que esta a tua madre non che dará outra



Báixate María, baixa do Castillo

pois ca tua dulzura, lévasme vencido

O renubeiro da Serra

                                                                     
O renubeiro da Alzada por Delmiro Pérez Alonso Unha vez taban mallando eilí enriba –nós tiñamos antes unha alzada, ye temos unhas cabañas-. Eilí hay muta pradería ye antes sembrábase centeno ye hallábase a pau, pero é muy largo ye costo o camín ye leva cegar tres horas a pé co carro desde esquí. Ye taban mallando ye no momento preparóuse o trueno; ye claro, había un renubeiro eilí que non sabían o que era. A xente que había eili non sabía que era o renubeiro. Ye entonces pois preparóuse a nubre cuando a xente taba mallando- mallábase inda a pau, a pértiga, ye claro, a nubre iba descargar. Entonces saíu o renubeiro ye acenoulle  así: -Adelante Pedro con las mulas. Ye a nubre non podía andar mais porque iba muy cargada de pedra ye responde: -No puede, que revienta O renubeiro: -¡Si revienta que reviente; tú tira palante! Ye non descargou eilí, fíxolo mais adiantre , pro Corno Maldito que é un pico que hay por riba de Campolauga, muy alto. Ye na Alzada de Vilar por entonces siguiu a malla en paz.